طراحان گرافیک همواره از ابزارها و شگردهای گوناگونی برای رساندن معانی و مفاهیم مورد نظر به مخاطب استفاده می کنند. یکی از این ابزارهای به ظاهر ساده اما پرکاربرد و مهم، اشکال گرافیکی (ساده و یا پیچیده است) که در کنار سایر اجزاء طراحی نقش مهمی در انتقال مفاهیم، احساسات و ویژگی ها دارند.
شاید به همین دلیل باشد که روانشناسی اشکال یا زبان اشکال یکی از مباحث مهم در تئوری های گرافیکی به شمار می آید، چرا که ناتوانی در درک و استفاده درست از این ابزارهای گرافیکی می تواند منجر به ایجاد سوءتفاهم و یا انتقال ناقص پیام های غیر زبانی به مخاطبان اثر گرافیکی شود.
در اینجا سعی داریم به صورت کوتاه اما موثر به برخی مفاهیم پایه در شناخت اشکال گرافیکی و نحوه استفاده از آنها به خصوص در طراحی لوگو بپردازیم.
انواع گوناگون اشکال
از آنجا که در دنیای پیرامون ما و فضای آنلاین همواره با شکل های مختلف در ابعاد و رنگ ها و معانی گوناگون مواجه هستیم، بهتر است به صورتی بتوانیم آنها را دسته بندی کنیم تا در آینده راحت تر در طرح های گرافیکی از آنها استفاده کنیم.
دسته بندی های مختفلی می توان برای اشکال در نظر گرفت:
ساده یا پیچیده
اشکال ساده که گاهی از آنها به عنوان شکل های اولیه نیز یاد می شود فرم های هندسی پایه ای مانند دایره، مربع و مثلث هستند.
همچنین، معادل سه بعدی آنها یعنی کره، مکعب و یا هرم نیز در این دسته قرار می گیرند.
بر این اساس، شکل های پیچیده را می توان حاصل ترکیبی از شکل های ساده در نظر گرفت.
طبیعی یا مصنوعی
اشکال طبیعی همان هایی هستند در طبیعت به چشم می خورند، مانند قله کوه، شاخه درخت، و یا صخره ای در ساحل دریا. این اشکال معمولا از خطوط ناصاف و نامتقارن تشکیل شده اند؛ برعکس شکل های مصنوعی.
در مقابل، شکل های مصنوعی که ساخته دست بشر هستند، معمولا به اشکال هندسی یک دست و منظم شبیه ترند، مانند خانه، ماشین و غیره.
انتزاعی یا غیر انتزاعی
اشکال انتزاعی که معمولا ساختار پیچیده و هندسی گونه ای دارند نقش مهمی در طراحی های سمبلیک و نمادگونه دارند. مانند علایم جاده، کوه، خطر و غیره بر روی علایم راهنمایی رانندگی.
همانطور که پیداست این گونه شکل های انتزاعی از شکل های ساده هندسی ساخته شده اند که ترکیب خاصی از آنها تداعی گر مفاهیم و اشیاء آشنایی برای ماست.
معانی اشکال هندسی
در اینجا به توضیح درباره مفاهیم و معانی اشکال ساده هندسی می پردازیم که در طراحی لوگو و یا طرح های گرافیکی دیگر می تواند کاربرد داشته باشد:
معانی شکل مثلث
شکل مثلث همواره دربرگیرنده مفاهیمی مانند لبه های تیز و گوش های تند است. مثلا ردیف از مثلث هایی در نظر بگیرید که کنار هم چیده شده اند. یاد چه چیزی می افتید؟ یکی از آنها دندان های کوسه است! یا حتی دندانه های تیز اره.
بنابراین یکی از معانی مرتبط با شکل مثلث و یا اشکال شبیه آن در لوگو ها و طرح های گرافیکی دیگر می تواند مفاهیم خطر و یا هشدار باشد.
همچنین به دلیل گوشه های تیز مثلث، در زمینه های مورد استفاده برای اشاره کردن به چیزی یا جایی نیز کاربرد دارد. مانند نقشه ها یا قطب نما.
و البته، چون مثلث بر روی قاعده و اضلاع تعادل دارد و نه رأس و یا نوک آن، می تواند تداعی گر معانی مربوط به تعادل، توازن و هماهنگی نیز باشد.
معانی شکل مربع
اگرچه گاهی از اشکال به عنوان بلوک های سازنده دنیای بصری یاد می شود، خود شکل مربع را می توان به عنوان یک بلوک به معنی واقعی کلمه در نظر گرفت. شاید به همین خاطر است که در اذهان عمومی این شکل یادآور ثبات و پابرجایی است.
برای بسیاری از مردم، مربع و مستطیل یادآور ساختمان های بلند و آسمان خراش هاست، به خصوص زمانی که این شکل ها را بر روی هم تصور می کنیم.
همچنین، مربع می تواند به جابجاناپذیری و وزن نیز اشاره داشته باشد. به همین خاطر است که شکل مربع دارای شخصیتی قابل اتکا و سرسخت است.
در لوگو های بسیاری از شکل مربع و مستطیل و یا اشکال شبیه آنها استفاده شده است.
معانی شکل دایره
برعکس مربع، دایره های همواره مفاهیمی چون همواره در حرکت بودن و انعطاف پذیری را نشان می دهند. مانند توپی یا چرخی که به آسانی به هر سو می رود.
دایره می تواند به سبکی ابر و حباب باشد، برعکس مربع که مانند آجر یا بلوک سیمانی سفت و سنگین است.
دایره ها همچنین به علت نداشتن گوشه های تیز، دوستانه و مهربان به نظر می آیند. به همین خاطر است که شخصیت شکل دایره معمولا شاد و کمی بازیگوش است و در طرح هایی که مخاطبشان بچه ها هستند بسیار پر کاربرد است.
اما کاربردهای دایره فقط محدود به این مفاهیم نیست. به علت شباهت آن به خورشید، ماه یا اشیاء دیگری از این دست، در انتقال مفاهیم سنگین و جدی تری نیز می تواند نقش خود را به درستی ایفا کند.
به همین خاطر است که دایره هم، به علاوه برخی دیگر از شکل های ساده هندسی، در طراحی لوگو، و یا طراحی های گرافیکی دیگر کاربرد زیادی دارد.
